Tương lai hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung trước diễn biến phức tạp tại Trung Đông

Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 16/3, Tổng thống Donald Trump đã chính thức xác nhận việc Washington đang thảo luận với Bắc Kinh về việc lùi thời điểm cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Dù sự kiện này vốn được kỳ vọng diễn ra vào cuối tháng 3 như một dấu mốc mới cho quan hệ song phương, ông Trump khẳng định diễn biến phức tạp của cuộc xung đột tại Iran buộc ông phải ưu tiên vai trò điều hành. Theo ông, quyết định được đưa ra “hoàn toàn xuất phát từ lý do khách quan do chiến sự đang diễn biến phức tạp” mà “không có bất cứ tính toán chiến thuật nào khác”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (Ảnh: AFP)

Tuy nhiên, giới quan sát chính trị nhanh chóng nhận ra rằng, lý do chiến sự phức tạp dường như chỉ là bề nổi của một chiến thuật gây sức ép diện rộng mà Nhà Trắng đang triển khai. Thực tế, cuộc xung đột tại Iran đã tạo ra cú sốc dây chuyền lên trật tự toàn cầu. Việc Tehran phong tỏa Eo biển Hormuz - huyết mạch năng lượng của thế giới - đã đẩy giá dầu thô vượt qua ngưỡng 100 USD/thùng, gây ảnh hưởng lớn đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh ấy, Washington không còn nhìn nhận chuyến thăm Trung Quốc như một diễn đàn thuần túy về thương mại hay công nghệ bán dẫn. Thay vào đó, ông Trump đã công khai đặt lên bàn đàm phán một yêu cầu mang tính định đoạt: Sự chia sẻ trách nhiệm của Bắc Kinh tại Trung Đông.

Thông điệp của ông Trump cực kỳ đanh thép khi nhắc đến việc Trung Quốc hiện đang nhận tới 90% lượng dầu mỏ đi qua Eo biển Hormuz. Nhà Trắng trực tiếp chỉ ra nghịch lý trong chính sách của Bắc Kinh: hưởng lợi tối đa từ nền an ninh hàng hải do Mỹ bảo trợ nhưng lại giữ thái độ trung lập trong các nỗ lực duy trì hòa bình tại khu vực. Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ “muốn biết rõ lập trường của Bắc Kinh” trước chuyến thăm và đồng thời cho biết việc này”có thể hoãn” nhưng không nêu rõ trì hoãn có thể kéo dài bao lâu.

Phản ứng từ phía Trung Quốc, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lin Jian khẳng định vẫn duy trì liên lạc đàm phán và nhấn mạnh vai trò định hướng chiến lược của ngoại giao nguyên thủ. Ông cho biết Bắc Kinh đang liên lạc với liên quan đến tình hình tại eo biển Hormuz, nơi Iran đang đóng cửa để trả đũa chiến dịch do Mỹ - Israel phát động chống lại Tehran, đồng thời tiếp tục kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian (Ảnh: Bộ Ngoại giao Trung Quốc)

Đối với Trung Quốc, đây là một bài toán khó. Trung Quốc có nguy cơ cao đối mặt với tổn thương trước cơn sốt giá dầu khi 57% lượng dầu nhập khẩu phụ thuộc vào khu vực này. Có thể thấy, hai tuần trì hoãn mà ông Trump đề cập không chỉ là thời gian để “thu xếp hậu cần”. Đó là khoảng lặng để Washington quan sát sự tổn thất kinh tế do giá dầu tăng cao sẽ tác động đến chiến lược của Bắc Kinh như thế nào. Khi Eo biển Hormuz vẫn còn bị phong tỏa, mọi nỗ lực ngoại giao cấp cao giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ khó có thể đạt được đột phá nếu bài toán an ninh năng lượng chưa có lời giải chung.

Chuyến thăm của ông Trump có thể bị lùi lại, nhưng áp lực mà ông đặt lên vai các nhà lãnh đạo Trung Quốc thì đang tăng lên theo từng USD tăng thêm của mỗi thùng dầu khi bất kỳ sự tắc nghẽn kéo dài nào ở eo biển đều có thể đe dọa an ninh năng lượng và sự ổn định kinh tế của Bắc Kinh.