Thượng viện Hoa Kỳ yêu cầu Bộ trưởng Y tế giải thích việc hủy hợp đồng vaccine cúm gia cầm và cắt tài trợ vaccine HIV

Bối cảnh quyết định hủy hợp đồng

Vào tháng 5/2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump, dưới sự lãnh đạo của Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr., đã hủy hợp đồng trị giá 590 triệu USD được chính quyền Tổng thống Joe Biden trao cho Moderna vào tháng 1/2025. Hợp đồng này nhằm hỗ trợ giai đoạn phát triển cuối của vaccine cúm gia cầm H5N1 cho người, đồng thời đảm bảo quyền mua vaccine của chính phủ Hoa Kỳ. Quyết định này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Moderna công bố kết quả thử nghiệm sơ bộ tích cực từ một nghiên cứu giai đoạn đầu trên 300 người trưởng thành khỏe mạnh, cho thấy vaccine của họ an toàn và kích thích phản ứng miễn dịch tốt.

Bộ trưởng HHS Robert F. Kennedy Jr. điều trần trước Ủy ban Chuẩn chi Thượng viện về ngân sách Bộ Y tế, tại Washington, D.C., ngày 20/5/2025. (Ảnh: Reuters/Ken Cedeno)

Cùng với đó, HHS cũng cắt giảm 258 triệu USD tài trợ cho một chương trình nghiên cứu vaccine HIV, một động thái bị các thượng nghị sĩ Dân chủ coi là “thiếu căn cứ” và đe dọa đến nỗ lực phòng chống bệnh truyền nhiễm. Trong thư gửi Kennedy, các thượng nghị sĩ Warren và Duckworth nhấn mạnh: “Quyết định hủy bỏ hợp đồng vaccine cúm gia cầm là một sai lầm nghiêm trọng, có nguy cơ khiến đất nước không sẵn sàng đối phó với đại dịch tiếp theo mà các chuyên gia lo ngại.” Họ cũng cảnh báo rằng động thái này có thể góp phần làm tăng giá trứng tới 20% trong năm nay, do sự lây lan của cúm gia cầm trong các đàn gia cầm.

Người phát ngôn của HHS, Andrew Nixon, giải thích rằng quyết định hủy hợp đồng dựa trên một “đánh giá nội bộ toàn diện” và cho rằng công nghệ mRNA, được sử dụng trong vaccine của Moderna, “vẫn chưa được kiểm chứng đầy đủ” về an toàn và hiệu quả. Tuy nhiên, các thượng nghị sĩ Dân chủ yêu cầu Kennedy công khai báo cáo đánh giá này, cùng với báo cáo liên quan đến việc cắt giảm tài trợ vaccine HIV, để minh bạch hóa quá trình ra quyết định. Họ cũng yêu cầu một buổi báo cáo chi tiết từ nhân viên HHS để làm rõ lý do và cơ sở khoa học của các quyết định này.

Tranh cãi quanh quan điểm của Kennedy về vaccine

Robert F. Kennedy Jr., một nhân vật nổi tiếng với quan điểm hoài nghi về vaccine, đã gây tranh cãi từ khi nhậm chức Bộ trưởng HHS vào tháng 2/2025. Trước đó, trong các phiên điều trần xác nhận tại Thượng viện, Kennedy cam kết không làm gián đoạn hệ thống vaccine hiện có và khẳng định ông không chống vaccine, mà chỉ muốn đảm bảo tính minh bạch và an toàn. Tuy nhiên, các hành động gần đây của ông, bao gồm việc hủy hợp đồng vaccine cúm gia cầm và cắt giảm tài trợ vaccine HIV, đã bị các nhà khoa học và thượng nghị sĩ chỉ trích là “phản khoa học” và xuất phát từ “thành kiến cá nhân” đối với công nghệ mRNA.

Công nghệ mRNA, được sử dụng trong vaccine COVID-19 của Moderna và Pfizer, đã được chứng minh là an toàn và hiệu quả qua hàng loạt nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, Kennedy liên tục bày tỏ lo ngại về tính an toàn của công nghệ này, gọi nó là “chưa được kiểm chứng” và yêu cầu các vaccine mới phải được thử nghiệm so sánh với giả dược. Các chuyên gia y tế công cộng, như Tiến sĩ Jennifer Nuzzo từ Trung tâm Đại dịch Đại học Brown, đã cảnh báo rằng việc hạn chế đầu tư vào vaccine mRNA có thể làm giảm khả năng sản xuất vaccine nhanh chóng và hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh các mối đe dọa như cúm gia cầm H5N1 đang lan rộng qua đàn gia súc và ghi nhận 70 ca nhiễm ở người.

Ngoài ra, Kennedy còn gây tranh cãi khi sa thải toàn bộ 17 thành viên của Ủy ban Tư vấn về Thực hành Miễn dịch (ACIP) của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) vào ngày 9/6/2025, và thay thế bằng 8 thành viên mới, trong đó có một số người từng phản đối vaccine, đặc biệt là công nghệ mRNA. Kennedy lập luận rằng động thái này nhằm “khôi phục niềm tin của công chúng” vào vaccine, nhưng các chuyên gia như Tiến sĩ Paul Offit từ Bệnh viện Nhi Philadelphia cho rằng việc thay thế các chuyên gia độc lập bằng những người thiếu kinh nghiệm về vaccine có thể làm suy yếu chính sách miễn dịch quốc gia.

Phản ứng từ Quốc hội và cộng đồng khoa học

Các thượng nghị sĩ Warren và Duckworth đã chỉ trích mạnh mẽ Kennedy, cho rằng các quyết định của ông là “một phần trong cuộc chiến không có cơ sở chống lại công nghệ mRNA”. Họ yêu cầu HHS cung cấp chi tiết về quy trình ra quyết định và tổ chức một buổi báo cáo để giải thích rõ ràng. Thượng nghị sĩ Bill Cassidy, một bác sĩ và thành viên Đảng Cộng hòa từng ủng hộ Kennedy trong quá trình xác nhận, cũng bày tỏ lo ngại rằng việc thay thế các thành viên ACIP bằng những người thiếu chuyên môn có thể gây tổn hại đến sức khỏe cộng đồng.

Cộng đồng khoa học cũng lên tiếng phản đối. Tiến sĩ Sean O’Leary, Chủ tịch Ủy ban Bệnh truyền nhiễm của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ, gọi việc sa thải các thành viên ACIP là “một thảm họa y tế công cộng”. Ông nhấn mạnh rằng các thành viên ACIP được kiểm tra kỹ lưỡng về xung đột lợi ích và có chuyên môn sâu rộng về vaccine, trái ngược với những cáo buộc của Kennedy về “xung đột lợi ích nghiêm trọng”.

Ý nghĩa và triển vọng

Quyết định hủy hợp đồng vaccine cúm gia cầm và cắt giảm tài trợ vaccine HIV của Kennedy đã làm dấy lên lo ngại về khả năng chuẩn bị của Hoa Kỳ trước các mối đe dọa đại dịch. Với virus cúm gia cầm H5N1 đang lan rộng qua đàn gia cầm và gia súc, cùng nguy cơ lây nhiễm sang người, các chuyên gia cảnh báo rằng việc thiếu vaccine hiệu quả có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Moderna cho biết họ sẽ tìm kiếm các nguồn tài trợ thay thế để tiếp tục phát triển vaccine, nhưng sự gián đoạn này có thể làm chậm tiến độ nghiên cứu và sản xuất.

Sự kiện này cũng làm nổi bật căng thẳng giữa chính sách y tế công cộng và quan điểm cá nhân của Kennedy. Trong khi ông cam kết “theo đuổi khoa học” và “minh bạch”, các hành động của ông bị nhiều người xem là đi ngược lại bằng chứng khoa học và đe dọa niềm tin của công chúng vào vaccine. Các thượng nghị sĩ Dân chủ và cộng đồng khoa học tiếp tục kêu gọi Kennedy công khai các báo cáo đánh giá và minh bạch hóa quá trình ra quyết định, nhằm đảm bảo rằng các chính sách y tế được dựa trên cơ sở khoa học vững chắc.