Iran đóng cửa eo biển Hormuz, cú sốc năng lượng thập niên 70 có tái diễn?

Eo biển Hormuz (Ảnh: BBC)

Sáng ngày 2/3, lệnh phong tỏa eo biển Hormuz được phát đi từ Tehran đã ngay lập tức kích hoạt trạng thái hoảng loạn trên các sàn giao dịch. Giới quan sát đang gọi đây là một cơn ác mộng có thực. Việc các cơ sở lọc dầu của Saudi Aramco bị tấn công và QatarEnergy phải tạm dừng sản xuất khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) cho thấy một cuộc khủng hoảng năng lượng kép đang thành hình. Khi cả dầu thô lẫn khí đốt cùng bị bóp nghẹt, chi phí đầu vào của mọi ngành công nghiệp sẽ bị đẩy lên mức không thể kiểm soát.

Bà Vandana Hari, Giám đốc Vanda Insights, nhận định: “Ở thời điểm này, có vẻ chúng ta đang chứng kiến một cuộc xung đột quân sự toàn diện giữa Mỹ và Iran, điều chưa từng có tiền lệ và rất khó đánh giá diễn biến tiếp theo”. Cột mốc 100 USD/thùng giờ đây chỉ còn là ngưỡng mong manh, thậm chí thực tế có thể còn tồi tệ hơn khi sự gián đoạn không chỉ nằm ở khâu lưu thông.

Dữ liệu của Kpler cho thấy khoảng 14 triệu thùng dầu/ngày lưu thông qua eo biển Hormuz trong năm 2025, tương đương khoảng 31% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Khi Iran quyết định khóa “chiếc van” này, dòng chảy năng lượng từ những gã khổng lồ như Saudi Arabia, Kuwait, UAE hay Iraq có khả năng bị cô lập hoàn toàn khỏi thế giới.

Ảnh: Reuters

Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại MST Marquee Saul Kavonic cảnh báo kịch bản này có thể nghiêm trọng gấp ba lần lệnh cấm vận dầu mỏ của Arab và cuộc Cách mạng Iran trong thập niên 1970 và đẩy giá dầu lên ba chữ số, trong khi giá LNG có thể kiểm định lại mức đỉnh kỷ lục năm 2022.

OPEC+ đã cố gắng trấn an bằng cách nâng hạn ngạch sản lượng cho tháng 4, nhưng thị trường dường như không mấy mặn mà với thông tin này. Lượng dầu dù nằm trong kho chứa tại Saudi Arabia hay nằm sâu dưới lòng đất đều trở nên vô nghĩa nếu không thể lách qua được eo biển Hormuz. Dù Saudi Arabia đã âm thầm đẩy mạnh xuất khẩu lên mức 7,3 triệu thùng/ngày trong tháng 2 để tạo bộ đệm, thực tế cho thấy đó chỉ là “muối bỏ bể” trước một sự đứt gãy mang tính cấu trúc và kéo dài.

Trật tự năng lượng thế giới đang đứng trước một khúc quanh đầy hiểm họa. Khi địa chính trị lấn át các quy luật kinh tế, cái giá phải trả không chỉ nằm ở những con số nhảy múa trên bảng điện tử mà là sự ổn định của cả hệ thống tài chính toàn cầu. Nếu các nỗ lực ngoại giao không sớm thúc đẩy mở lại Hormuz, thế giới có lẽ phải làm quen với một thực tại mới: một chu kỳ kinh tế đầy bất định, nơi năng lượng không còn là hàng hóa, mà là một thứ “vũ khí chiến lược”. Theo các chuyên gia, vấn đề then chốt là thời gian kéo dài bao lâu khi độ tăng của giá dầu và LNG sẽ phụ thuộc vào phạm vi và thời lượng gián đoạn sản xuất cũng như vận chuyển từ vùng Vịnh.