Yêu cầu về kho dự trữ chiến lược và đẩy mạnh ngoại giao năng lượng đối với Việt Nam giữa căng thẳng Trung Đông

Theo các nhà hoạch định chính sách, xung đột Trung Đông không còn là vấn đề cục bộ mà đã trở thành biến số nhạy cảm nhất chi phối thị trường toàn cầu. TS. Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách, nhận định giá dầu thô Brent chạm mốc 115,6 USD/thùng vào đầu tháng 3/2026 đã phản ánh rõ nét nỗi lo sợ về việc phong tỏa eo biển Hormuz.

Đây vốn là “yết hầu” giao thông, chiếm tới 20% lượng vận tải dầu và khí hóa lỏng thế giới. Hệ lụy từ sự căng thẳng này nhanh chóng lan sang thị trường tài chính, khiến đồng USD mạnh lên và giá vàng biến động dữ dội. Điều này trực tiếp tạo ra áp lực cực lớn lên tỷ giá và chi phí nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam.

TS. Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách chia sẻ tại hội thảo (Ảnh: VnEconomy)

Áp lực lên kinh tế Việt Nam

Tác động của cơn bão giá đã hiển hiện trực tiếp qua biểu đồ xăng dầu trong nước. Chỉ trong vòng một tháng, giá dầu Diesel đã tăng đột biến hơn 17.000 đồng/lít. Sự nhảy vọt này tạo ra áp lực dây chuyền lên toàn bộ hệ thống logistics và chi phí sản xuất công nghiệp.

Đáng chú ý, ngành xây dựng hạ tầng giao thông trọng điểm đang chịu ảnh hưởng nặng nề với giá nhựa đường tăng gần 32%. Ước tính, nếu giá nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức cao, dự toán các công trình giao thông có thể đội vốn thêm gần 16%. Đây thực sự là gánh nặng khổng lồ lên ngân sách nhà nước và đe dọa biên lợi nhuận của các ngành xuất khẩu chủ lực như nông - thủy sản.

Tuy nhiên, bên cạnh áp lực từ bên ngoài, Việt Nam còn đang đối mặt với những rắc rối nội tại mà các chuyên gia gọi là nghịch lý lãi suất. TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Viện Tư vấn Phát triển, đã thẳng thắn chỉ ra điểm bất hợp lý: trong khi lạm phát được kiểm soát ở mức 3,3%, lãi suất cho vay tại các ngân hàng lại tăng vọt lên mức 14-15%.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ việc đẩy mạnh đầu tư công gây áp lực lên thanh khoản hệ thống, cùng tâm lý rút tiền tiết kiệm của hộ kinh doanh do lo ngại các quy định quản lý thuế mới. Đồng thời, việc kiềm chế tín dụng quá đà vào bất động sản - lĩnh vực có giá trị vốn hóa lớn - cũng đang làm suy yếu đà phục hồi của các ngành công nghiệp phụ trợ như vật liệu xây dựng, nội thất.

Chiến lược an ninh năng lượng cấp bách

Trước những thử thách bủa vây, các chuyên gia nhấn mạnh sự cấp bách của việc xây dựng kịch bản an ninh năng lượng quốc gia. Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc hơn 45% vào xăng dầu nhập khẩu và gần như hoàn toàn phụ thuộc vào khí LNG từ vùng Vịnh. Do đó, việc thiết lập một lộ trình “ngoại giao năng lượng” để đảm bảo nguồn cung bền vững là nhiệm vụ sống còn.

Xung đột Trung Đông đã dẫn đến nhiều hệ lụy về kinh tế năng lượng toàn cầu (Ảnh: AP)

Song song với đó, việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng tổng kho dự trữ dầu thô chiến lược tại Nghi Sơn và thúc đẩy sử dụng xăng sinh học E5, E10 được xem là giải pháp căn cơ. Điều này không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu xăng khoáng mà còn hỗ trợ đầu ra ổn định cho sản xuất nông nghiệp trong nước.

Về mặt điều tiết vĩ mô, các kiến nghị tập trung vào việc nới thời hạn giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và thuế VAT đối với xăng dầu. Đây là những lá chắn cần thiết để giảm chi phí trực tiếp cho doanh nghiệp vận tải và sản xuất trong giai đoạn biến động.

Đặc biệt, để duy trì ổn định nguồn cung điện, Chính phủ cần nghiên cứu phương án tạm thời cho nối lưới đối với các dự án năng lượng tái tạo đã hoàn thành. Sự kết hợp giữa khai phóng năng lượng xanh nội địa và các chính sách tài chính linh hoạt được kỳ vọng sẽ giúp kinh tế Việt Nam trụ vững trước những vùng nhiễu động địa chính trị phức tạp hiện nay.