Hàng không toàn cầu rúng động trước cú sốc tại Trung Đông

Sau các cuộc không kích nhằm vào Iran và các hoạt động quân sự đáp trả từ Tehran, tình trạng đóng cửa không phận đã trải rộng khắp các quốc gia Trung Đông như Iran, Israel, Iraq, Kuwait, Bahrain, Qatar, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Jordan và Syria, làm tê liệt hoạt động tại nhiều sân bay quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới. Sân bay Quốc tế Cairo (Ai Cập) chịu áp lực lớn khi tiếp nhận lượng hành khách chuyển hướng tăng đột biến trong bối cảnh các trung tâm hàng không như Dubai, Doha và Abu Dhabi vẫn tê liệt. 

Hành khách bị mắc kẹt tại sân bay quốc tế I Gusti Ngurah Rai (Indonesia) sau khi các chuyến bay đến Dubai và Abu Dhabi (UAE) bị hủy ngày 1/3 (Ảnh: Reuters)

Xung đột tại Trung Đông không chỉ là những tiếng súng trên thực địa mà là một nhát dao cắt đứt các hành lang bay huyết mạch nối liền Á - Âu. Theo dữ liệu từ các tổ chức hàng không quốc tế, việc các hãng bay phải né tránh không phận khu vực xung đột đã tạo nên một thảm họa về chi phí vận hành.

Chỉ cần một đường bay phải đi lối vòng thêm 1 giờ, số nhiên liệu tiêu tốn thêm sẽ được tính bằng đơn vị chục nghìn USD. Khi hàng trăm chuyến bay mỗi ngày phải thay đổi lộ trình, con số thiệt hại 1 tỷ USD mà các chuyên gia dự báo không còn là một sự phóng đại. Đó là hệ quả của chi phí nhiên liệu tăng vọt, phí dịch vụ mặt đất bị xáo trộn và cả những chuyến bay bị hủy hàng loạt. Đây không còn là khó khăn tạm thời, mà thực sự là một cú sốc mới đe dọa sự tồn tại của nhiều hãng bay.

Máy bay Boeing 747 cất cánh từ sân bay Tel Aviv tới sân bay Frankfurt (Ảnh: TTXVN)

Nhiên liệu bay (Jet A1) vốn chiếm khoảng 30 - 40% chi phí vận hành của một hãng hàng không. Thế nhưng, trong bối cảnh Trung Đông chao đảo, giá nhiên liệu đã trở thành gọng kìm siết chặt lợi nhuận của các nhà khai thác. Việc giá dầu thô có lúc áp sát ngưỡng 100 USD/thùng trở thành một đòn giáng mạnh vào các kế hoạch kinh doanh đã được lập ra từ đầu năm.

Hơn thế, chi phí đầu vào tăng phi mã kết hợp với sự sụt giảm nhu cầu đi lại do lo ngại bất ổn an ninh của du khách đã tạo ra một cuộc “khủng hoảng kép”. Trước áp lực lạm phát toàn cầu, mỗi người dân lại thắt chặt chi tiêu, hàng không trở thành dịch vụ đầu tiên bị gạch tên khỏi danh sách. Điều này có thể dẫn đến một kịch bản nghiệt ngã: chi phí vận hành cao nhưng doanh thu lại có xu hướng lao dốc.

Nhìn rộng hơn, cú sốc này đang dần tạo nên một cuộc tái cấu trúc bắt buộc. Các hãng hàng không lớn tại Mỹ, châu Âu và cả châu Á đang phải họp khẩn để điều chỉnh lại chiến lược giá vé và mạng lưới bay. Sự sụt giảm của cổ phiếu ngành hàng không trên các sàn giao dịch chứng khoán lớn như New York hay London đã minh chứng rõ sự mất lòng tin của các nhà đầu tư.

Việc giá nhiên liệu bay biến động không chỉ ảnh hưởng đến túi tiền của hành khách qua các khoản phụ thu mà còn làm chậm nhịp quá trình hiện đại hóa đội tàu bay. Các hãng bay buộc phải ưu tiên giữ dòng tiền để cầm cự thay vì đầu tư vào các công nghệ mới hay mở rộng đường bay quốc tế.

Các máy bay đường dài hiện đã có sẵn nhiên liệu dự phòng trong trường hợp thay đổi lộ trình vào phút chót, nhưng thời gian hoạt động kéo dài có thể đòi hỏi thêm thành viên phi hành đoàn và chi phí phát sinh (Ảnh: AP)

Theo Giáo sư Geoffrey Williams từ Đại học Khoa học và Công nghệ Malaysia, cuộc khủng hoảng này khả năng sẽ diễn ra trong thời gian ngắn và có thể chấm dứt trong vòng 1 tuần nếu không ghi nhận diễn biến xấu đi. Tuy nhiên, về lâu dài, hành khách có thể phải trả mức giá vé cao hơn do các hãng hàng không có xu hướng chuyển gánh nặng chi phí sang người tiêu dùng.

Ngành hàng không toàn cầu đang đứng trước một phép thử nghiệt ngã. 1 tỷ USD thiệt hại ban đầu có thể chỉ là phần nổi của tảng băng chìm nếu các nút thắt địa chính trị không sớm được tháo gỡ. Điều cần nhất lúc này không chỉ là những nỗ lực tự thân của các hãng bay mà còn cần sự phối hợp chính sách năng lượng ở tầm quốc tế để hạ nhiệt cơn sốt dầu thô, đảm bảo cho bầu trời được mở cửa trở lại một cách an toàn với kinh phí hợp lý nhất.